دادگاه عالی رژیم طالبان پنجشنبه ۵ سنبله/شهریور (۲۷ اوت) اعلام کرد که به مناسبت پنجمین سالگرد سقوط کابل، هشت هزار و ۲۹۹ زندانی به دستور ملا هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، عفو شده‌اند یا مدت حبس آنان کاهش یافته است. این فرمان در حالی صادر شد که نیروهای استخبارات طالبان همان هفته دست‌کم دو نفر را به دلیل سوگواری برای یک فرمانده مخالف طالبان و انتقاد از سیاست‌های این رژیم بازداشت کردند. 

در اطلاعیه دادگاه عالی طالبان که از سالگرد سقوط کابل به‌عنوان «روز فتح» یاد شده، آمده که از این هشت هزار و ۲۹۹ نفر، ۲۶۹ تن زندانی نظامی و سه هزار ۹۸۰ تن زندانی غیرنظامی مستحق عفو تشخیص داده شدند و در مجازات ۵۷ زندانی نظامی و سه هزار و ۹۹۳ زندانی غیرنظامی هم تخفیف داده شد.

بر اساس این آمار، در مجموع چهار هزار و ۲۴۹ زندانی مشمول عفو و چهار هزار ۵۰ زندانی دیگر مشمول تخفیف در مجازات شده‌اند. 

 بنا بر اعلام دادگاه عالی طالبان،‌ برای شناسایی و تشخیص زندانیان واجد شرایط، یک هیأت ویژه تعیین شد. با این حال، درباره هویت زندانیان، اتهام‌های آنان، زندان‌هایی که آنجا نگهداری می‌شدند و میزان کاهش مدت حبس آنان جزئیاتی ارائه نشده است. همچنین روشن نیست که چه تعداد زن در میان مشمولان این فرمان قرار دارند و آیا زندانیان سیاسی، منتقدان و مخالفان طالبان نیز مشمول عفو شده‌اند یا خیر. 

ملا هبت‌الله آخندزاده معمولا به مناسبت اعیاد مذهبی و سالگرد بازگشت طالبان به قدرت، فرمان عفو یا تخفیف مجازات شماری از زندانیان را صادر می‌کند و هم طالبان با انتشار گسترده این فرمان‌ها، می‌کوشند چهره‌ای ملایم و باگذشت از رهبرشان به نمایش بگذارند و هم‌زمان از آن برای تبلیغ «روز فتح» استفاده کنند. 

با این حال ادامه بازداشت مردم به دلیل انتقاد از سیاست‌های طالبان یا ابراز همدردی با مخالفان این رژیم، با تصویری که طالبان از این فرمان‌های عفو ارائه می‌کنند، در تضاد است. 

نیروهای استخبارات طالبان سه‌شنبه ۳ سنبله/شهریور، سید غفار آغا، آوازخوان محلی را پس از آنکه برای حسیب پنجشیری، فرمانده جبهه مقاومت ملی افغانستان، سوگواری کرد، در کابل بازداشت کردند. 

سید غفار آغا در ویدیویی با چشمان اشک‌آلود کشته شدن حسیب پنجشیری را تسلیت گفته بود. این ویدیو با واکنش گسترده کاربران شبکه‌های اجتماعی روبه‌رو شد و پس از آن نیروهای استخبارات طالبان او را از خانه‌اش در کابل بازداشت کردند.

حسیب پنجشیری روز پنجشنبه ۲۹ اسد/مرداد در پی کمین نیروهای طالبان و درگیری با آنان در سالنگ شمالی کشته شد. 

نیروهای طالبان چهارشنبه ۴ سنبله/شهریور نویدالله فطرت، آموزگار و منتقد این رژیم را هم در شهر هرات بازداشت کردند. او پیش از بازداشت با انتشار ویدیویی، از سیاست‌های انحصارگرایانه، سرکوب و استبداد طالبان انتقاد کرده و گفته بود که شاید این آخرین ویدیویی باشد که می‌تواند منتشر کند. 

بازداشت این دو نفر تنها چند روز پیش از اعلام عفو و تخفیف مجازات هزاران زندانی نشان می‌دهد که فرمان‌های مناسبتی ملا هبت‌الله لزوما به معنای کاهش فشار امنیتی و قضایی بر منتقدان و مخالفان طالبان نیست. 

نیروهای استخبارات و امر به معروف طالبان در طول پنج سال گذشته شماری از مردم را به دلیل انتشار مطالب انتقادی، اعتراض به شیوه حکومتداری طالبان، حمایت از حقوق زنان یا ابراز همدردی با مخالفان این رژیم بازداشت کرده‌اند. در چنین شرایطی، مردم داخل افغانستان حتی ممکن است به دلیل انتشار یک نوشته یا ویدیو انتقادی در شبکه‌های اجتماعی بازداشت و در دادگاه‌هایی که قضات آن را رهبر طالبان منصوب می‌کند، محاکمه شوند.

طالبان هم‌زمان برنامه‌های آموزش دینی را در شماری از زندان‌های افغانستان گسترش داده‌اند. روحانیون و نیروهای وابسته به این رژیم به زندانیان آموزه‌های دینی منطبق با برداشت طالبان از اسلام را آموزش می‌دهند و عملکرد دو دهه گذشته این گروه را با ادعای «اجرای شریعت اسلامی»، پایان دادن به «اشغال افغانستان» و مبارزه با «کفار» توجیه می‌کنند. 

بخشی از این تبلیغات متوجه زندانیانی است که به دلیل مخالفت سیاسی و فکری یا انتقاد از طالبان بازداشت شده‌اند. گسترش این برنامه‌ها نگرانی‌هایی را درباره تلاش طالبان برای تحمیل ایدئولوژی خود بر زندانیان و احتمال بهره‌گیری از برخی از آنان پس از آزادی ایجاد کرده؛ هرچند درباره سربازگیری سازمان‌‌یافته از زندانیان شواهد مستقلی منتشر نشده است. 

از سوی دیگر، نگهداری شمار زیادی از زندانیان بودجه و نیروی انسانی زیادی می‌طلبد. بازداشت‌های گسترده طی پنج سال گذشته ظرفیت زندان‌های افغانستان را پر کرده و تاسیسات برخی زندان‌ها، از جمله زندان پنجشیر، گنجایش نگهداری شمار فزاینده بازداشت‌شدگان را ندارند. طالبان در شماری از زندان‌ها در حال ساخت یا گسترش تاسیسات نگهداری زندانیان‌اند. 

اعلام عفو و تخفیف مجازات هزاران زندانی، بدون معرفی آنان و روشن کردن نوع اتهام‌هایشان، بیش از آنکه نشانه ملایم‌تر شدن سیاست‌های قضایی طالبان باشد، بخشی از تبلیغات این رژیم برای روز سقوط کابل به نظر می‌رسد. طالبان از یک سو با انتشار این ارقام از رهبرشان چهره‌ای بخشاینده ترسیم می‌کنند و از سوی دیگر، مردم را حتی به دلیل انتقاد، انتشار یک ویدیو یا سوگواری برای مخالفان این رژیم زندانی می‌کنند. در چنین وضعیتی، آزادی بخشی از زندانیان به معنای کاهش سرکوب نیست، زیرا دستگاه امنیتی طالبان با بازداشت منتقدان، هم‌زمان زندانیان تازه‌ای را روانه پشت همان میله‌ها می‌کند.